Η ΙΨΔ είναι μια αγχώδης διαταραχή, η οποία μπορεί να διαρκέσει σε όλη τη ζωή του ατόμου. Τα άτομα με ΙΨΔ τείνουν να παγιδεύονται σε τελετουργίες ανούσιων και αγχογόνων επαναλαμβανόμενων σκέψεων και συμπεριφορών. Αυτές οι τελετουργίες είναι πολύ δύσκολο να σταματήσουν και μπορεί να κυριαρχούν στη ζωή του ατόμου. Τα συμπτώματα της ΙΨΔ ποικίλλουν από ήπια μέχρι σοβαρά. Εάν αφεθεί χωρίς θεραπεία, η ΙΨΔ στη σοβαρή της μορφή δεν επιτρέπει στο άτομο να λειτουργεί στην εργασία, στο σχολείο ακόμα και στο σπίτι.

Το άτομο που πάσχει από ΙΨΔ υποφέρει από αγχώδεις επίμονες σκέψεις ή ιδεοληψίες και έχει την τάση να κάνει τελετουργίες ή ψυχαναγκασμούς. Ο ασθενής δεν είναι σε θέση να ελέγξει αυτά τα συναισθήματα και τις τελετουργίες. Για παράδειγμα ένα άτομο που πάσχει από ΙΨΔ μπορεί να έχει ιδεοληψίες με μικρόβια ή βρωμιά και να πλένει συνεχώς τα χέρια του, ενώ κάποιο άλλο μπορεί να ελέγχει επανειλημμένα κάποια πράγματα ή να ασχολείται με σκέψεις βίας και φόβου. Σε άτομα με ΙΨΔ συχνά παρατηρείται επίσης ιδεοληπτική καταμέτρηση.

Για πολλά χρόνια οι ιατροί πίστευαν ότι η ΙΨΔ ήταν σπάνια νόσος, γιατί έβλεπαν πολύ λίγα άτομα με αυτή τη διαταραχή. Γεγονός είναι ότι πολλά άτομα με ΙΨΔ δεν πήγαιναν ποτέ σε ιατρό και άρα δεν διαγιγνώσκονταν. Τα άτομα αυτά είχαν την τάση να κρύβουν τις επαναλαμβανόμενες σκέψεις και συμπεριφορές τους και απέφευγαν να αναζητήσουν βοήθεια ή θεραπεία. Αυτό ισχύει μέχρι και σήμερα. Σε ορισμένες περιπτώσεις τα συμπτώματα είναι τόσο σοβαρά, ώστε οι συγγενείς τους αναγκάζουν να ζητήσουν βοήθεια.

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι 2% των ατόμων πάσχει από ΙΨΔ. Αυτό το ποσοστό καθιστά τη νόσο συχνότερη από έναν αριθμό άλλων νοσημάτων όπως η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή ή η διαταραχή πανικού. Η ΙΨΔ προσβάλλει άτομα όλων των εθνικοτήτων και όλων των πολιτισμών. Οι άνδρες και οι γυναίκες προσβάλλονται ισότιμα.

Τα συμπτώματα της ΙΨΔ συνήθως εμφανίζονται κατά την εφηβεία ή την πρώιμη ενήλικο ζωή. Ορισμένα άτομα εμφανίζουν την νόσο σε ακόμα μικρότερη ηλικία. Η νόσος έχει διαγνωσθεί ακόμα και σε παιδιά 2 ή 3 ετών. Τουλάχιστον το ένα τρίτο των ενηλίκων με ΙΨΔ εμφάνισαν για πρώτη φορά συμπτώματα της νόσου στην παιδική ηλικία. Η ΙΨΔ συνήθως διαρκεί για χρόνια ή ακόμα και δεκαετίες. Κατά φάσεις τα συμπτώματα υφίενται και μπορεί να υπάρχουν μεγάλα χρονικά διαστήματα με ήπια συμπτωματολογία. Παρόλα αυτά τα περισσότερα άτομα με ΙΨΔ παρουσιάζουν χρόνια συμπτωματολογία.

Συμπτωματολογία της ΙΨΔ

Ιδεοληψίες

Οι ιδεοληψίες είναι ανεπιθύμητες σκέψεις ή παρορμήσεις που επανειλημμένα εισβάλλουν στο μυαλό των ατόμων με ΙΨΔ. Τα άτομα με ΙΨΔ συχνά βιώνουν παράλογο φόβο ότι αυτοί ή ένα αγαπημένο τους άτομο μπορεί να πάθει κακό. Μπορεί να έχουν παράλογη ανησυχία σχετικά με το ενδεχόμενο μόλυνσης ή λοίμωξης και συχνά υποφέρουν από έντονη παρόρμηση να τα κάνουν όλα τέλεια ή αλάνθαστα. Όσο οι αγχογόνες σκέψεις υπάρχουν συνεχώς στο μυαλό, τα άτομα με ΙΨΔ απορροφώνται πλήρως από προβλήματα όπως:

• Ότι μπορεί τα χέρια τους να έχουν μολυνθεί και πρέπει να τα πλύνουν
• Ότι έχουν ξεχάσει το μάτι της κουζίνας αναμμένο
• Φόβο ότι θα κάνουν κακό στο παιδί τους

Ψυχαναγκασμοί

Ως απάντηση στις ιδεοληψίες τους, τα περισσότερα άτομα με ΙΨΔ καταφεύγουν σε επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που καλούνται ψυχαναγκασμοί. Οι συχνότεροι από αυτούς είναι το συχνό πλύσιμο και οι έλεγχοι. Ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές, όπως η καταμέτρηση, συχνά συνοδεύουν άλλες ψυχαναγκαστικές πράξεις όπως το πλύσιμο των χεριών.

Τα άτομα με ΙΨΔ έχουν την συνήθεια να επαναλαμβάνουν πράγματα και συνεχώς να φυλάσσουν και να τακτοποιούν αντικείμενα προκειμένου να τα κρατήσουν σε πλήρη τάξη και ευθυγράμμιση. Επίσης συχνοί είναι νοητικοί ψυχαναγκασμοί, όπως η επανάληψη προτάσεων, λέξεων ή αριθμών και η δημιουργία λίστας.

Η πραγματοποίηση των ψυχαναγκασμών παρέχει μόνο προσωρινή ανακούφιση από το άγχος, ενώ η μη πραγματοποίηση τους αυξάνει προσωρινά το άγχος και προκαλεί δυσφορία.

Κατανόηση και επίγνωση

Τα άτομα με ΙΨΔ συνήθως συνειδητοποιούν ότι οι ιδεοληψίες και οι ψυχαναγκασμοί τους είναι παράλογοι και εξωπραγματικοί. Οταν έχουν κάποιο βαθμό ελέγχου στις ιδεοληπτικές τους σκέψεις, έχουν επίγνωση της κατάστασης τους. Αντίθετα σε άλλες περιόδους δεν είναι σίγουροι για τους φόβους τους ή μπορεί ακόμα και να πιστεύουν ότι οι παράλογες σκέψεις τους είναι πλήρως λογικές και δικαιολογημένες.

Αντίσταση

Τα περισσότερα άτομα με ΙΨΔ δίνουν μια συνεχή μάχη με τις ιδεοληψίες τους προκειμένου να αποφύγουν την πραγματοποίηση των ψυχαναγκασμών. Πολλοί είναι σε θέση να ελέγχουν τα ιδεοψυχαναγκαστικά τους συμπτώματα στην εργασία ή το σχολείο. Με την πάροδο του χρόνου, είναι πιθανόν οι αντοχές τους να μειωθούν. Τα συμπτώματα μπορεί να γίνουν τόσο σοβαρά, ώστε οι χρονοβόρες τελετουργίες να καταλάβουν τη ζωή του ατόμου και να το εμποδίζουν να ασχολείται με δραστηριότητες εκτός σπιτιού.

Ντροπή και μυστικοπάθεια

Τα περισσότερα άτομα με ΙΨΔ προτιμούν να αποκρύψουν τη διαταραχή τους παρά να ζητήσουν βοήθεια. Πολλοί συχνά επιτυγχάνουν να κρύβουν τα ιδεοψυχαναγκαστικά τους συμπτώματα από φίλους και συναδέλφους. Δυστυχώς αυτό σημαίνει ότι τα περισσότερα άτομα με ΙΨΔ προσέρχονται στον ψυχίατρο για βοήθεια πολλά χρόνια μετά την έναρξη της διαταραχής. Σε αυτό το χρονικό διάστημα ορισμένα άτομα μπορεί να έχουν καταφέρει να λειτουργούν παράλληλα με τις συμπεριφορές και τις τελετουργίες, ενώ άλλα μπορεί να χρειαστούν εντατικότερη θεραπεία καθώς τα συμπτώματα τους ξεφεύγουν από τον έλεγχο. Η ΙΨΔ δεν θα πρέπει να συγχέεται με την τελειομανία. Ορισμένα άτομα θεωρούνται ψυχαναγκαστικά επειδή είναι τελειομανή και πολύ οργανωμένα στην εργασία και τη διασκέδαση τους. Αυτός ο τύπος ψυχαναγκασμού μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμος, καθότι συμβάλλει στην αυτοεκτίμηση και την επαγγελματική επιτυχία και διαφέρει πολύ από τις αγχογόνες και διαταρακτικές τελετουργίες και συμπεριφορές της ΙΨΔ.

Νοσήματα που σχετίζονται με την ΙΨΔ

Ορισμένα άτομα με ΙΨΔ μπορεί επίσης να πάσχουν από κατάθλιψη, διαταραχές πρόσληψης τροφής, κατάχρηση ουσιών, σύνδρομο ελλειμματικής προσοχής-υπερκινητικότητας (ADHD) ή άλλες αγχώδεις διαταραχές. Εάν ένα άτομο με ΙΨΔ πάσχει και από άλλη ψυχική διαταραχή, η διάγνωση και θεραπεία της ΙΨΔ είναι δυσκολότερη. Συμπτώματα της ΙΨΔ εκδηλώνονται και σε άλλες εγκεφαλικές διαταραχές, όπως το σύνδρομο Tourette (βλέπε γλωσσάριο).

Αιτιολογία

Στο παρελθόν τόσο οι ειδικοί όσο και οι απλοί άνθρωποι πίστευαν ότι η ΙΨΔ προκαλείται από τα βιώματα του ατόμου. Σύμφωνα όμως με πρόσφατα αποδεικτικά στοιχεία συμμετέχουν βιολογικοί παράγοντες. Φαίνεται ότι η ΙΨΔ σχετίζεται με ανώμαλη λειτουργία των νευρωνικών κυκλωμάτων σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου και δεν είναι αποτέλεσμα μόνο οικογενειακών προβλημάτων ή παιδικών βιωμάτων. Απεικονιστικές τεχνικές του εγκεφάλου, όπως η τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων (PET: positron emission tomography) (βλέπε γλωσσάριο), έδωσαν στους ιατρούς τη δυνατότητα να συγκρίνουν εγκεφάλους ατόμων με και χωρίς ΙΨΔ. Στα άτομα που πάσχουν από ΙΨΔ η εγκεφαλική δραστηριότητα διαφέρει από εκείνη των υγιών ατόμων ή ατόμων που πάσχουν από άλλες ψυχικές διαταραχές. Επιπρόσθετα οι απεικονίσεις ΡΕΤ αποκάλυψαν ότι η φαρμακοθεραπεία και η συμπεριφορική θεραπεία σε ασθενείς με ΙΨΔ επιφέρει εγκεφαλικές μεταβολές. Αυτές οι μεταβολές πιθανώς εξηγούν την κλινική βελτίωση που επιφέρει η φαρμακοθεραπεία και η ψυχοθεραπεία. Άλλες μελέτες της δομής του εγκεφάλου με μαγνητική τομογραφία αποκάλυψαν ότι οι εγκέφαλοι των ατόμων με ΙΨΔ έχουν λιγότερη του φυσιολογικού λευκή ουσία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ΙΨΔ είναι αποτέλεσμα διάχυτης εγκεφαλικής ανωμαλίας. Άλλες θεωρίες τονίζουν τη σημασία της αλληλεπίδρασης ανάμεσα στη συμπεριφορά και το περιβάλλον, ανάμεσα στις πεποιθήσεις και τη στάση ζωής καθώς και τη σημασία του τρόπου ερμηνείας των πληροφοριών. Τόσο οι συμπεριφορικές και οι γνωσιακές θεωρίες αλλά και οι βιολογικές ερμηνείες παρέχουν σημαντικές εξηγήσεις της αιτιολογίας της ΙΨΔ από διάφορες οπτικές γωνίες.

Φαρμακοθεραπεία

Τα φάρμακα που επιδρούν στις δράσεις του νευροδιαβιβαστή σεροτονίνη (5-ΗΤ) στον εγκέφαλο μειώνουν σημαντικά τα συμπτώματα της ΙΨΔ. Αυτά είναι:

• Χλωριμιπραμίνη
• Φλουοξετίνη
• Φλουβοξαμίνη
• Σερτραλίνη
• Παροξετίνη

Αυτά τα φάρμακα έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στη θεραπεία της ΙΨΔ. Περισσότερο από τα τρία τέταρτα των ασθενών έχει ωφεληθεί από τη χορήγηση αυτών των φαρμάκων.

Τα φάρμακα ανακουφίζουν από τα συμπτώματα της ΙΨΔ μειώνοντας τη συχνότητα και τη σοβαρότητα των ιδεοληψιών και των καταναγκασμών σε περισσότερους από τους μισούς ασθενείς. Η βελτίωση γίνεται αντιληπτή μετά από τρεις τουλάχιστον εβδομάδες. Εάν ένας ασθενής δεν ανταποκρίνεται καλά σε ένα από αυτά τα φάρμακα ή έχει σοβαρές παρενέργειες, ο θεράπων ιατρός μπορεί να αποφασίσει να χρησιμοποιήσει άλλο φάρμακο, το οποίο θα έχει καλύτερο αποτέλεσμα. Η διακοπή του φαρμάκου σχεδόν αναπόφευκτα θα επιφέρει υποτροπή (βλέπε γλωσσάριο) ακόμα και μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων. Οι περισσότεροι ασθενείς παραμένουν σε φαρμακοθεραπεία εφόρου ζωής, αλλά συχνά η δοσολογία μπορεί να μειωθεί όταν ένας ασθενής παρουσιάζει σταθερή βελτίωση.

Αντιψυχωτικά μπορεί να χορηγηθούν για να ενισχύσουν την αποτελεσματικότητα των SSRI’s. Αυτό σημαίνει ότι με τους συνδυασμούς φαρμάκων μπορεί κανείς να αναμένει μεγαλύτερη ανακούφιση από τα συμπτώματα. Φαίνεται ότι υπάρχει ισχυρή σχέση ανάμεσα στην ΙΨΔ και τις διαταραχές με τικ και μερικές μελέτες δείχνουν 35% επιπολασμό διαταραχών με τικ σε ασθενείς με ΙΨΔ. Στις διαταραχές με τικ χορηγούνται αντιψυχωτικά.

Συμπεριφορική θεραπεία

Η παραδοσιακή ψυχοθεραπεία που στοχεύει στο να βοηθήσει τον ασθενή να αναπτύξει επίγνωση του προβλήματος γενικά δεν βοηθά στην ΙΨΔ. Αντίθετα μια ειδική συμπεριφορική θεραπευτική προσέγγιση που καλείται έκθεση και παρεμπόδιση απάντησης (βλέπε γλωσσάριο) είναι αποτελεσματική σε πολλούς ασθενείς. Σε αυτή την προσέγγιση ο ασθενής έρχεται αντιμέτωπος εκούσια και εθελοντικά με το αντικείμενο ή ιδέα που τον φοβίζει, είτε ρεαλιστικά είτε φαντασιωσικά και ταυτόχρονα παροτρύνεται να αποφύγει την τελετουργία με την υποστήριξη και τη δομή που του παρέχει ο θεραπευτής. Για παράδειγμα ένα άτομο με ψυχαναγκασμούς πλύσης χεριών μπορεί να ενθαρρυνθεί ώστε να αγγίξει ένα αντικείμενο που θεωρεί μολυσμένο και στη συνέχεια παροτρύνεται στο να αποφύγει το πλύσιμο των χεριών για αρκετές ώρες μέχρι να μειωθεί το άγχος που έχει δημιουργηθεί.

Στη συνέχεια η θεραπεία προχωρά βήμα με βήμα ανάλογα με την ικανότητα του ασθενή να ανεχθεί το άγχος και να ελέγξει τις τελετουργίες. Καθώς η θεραπεία προχωρά οι περισσότεροι ασθενείς σταδιακά βιώνουν λιγότερο άγχος από τις ιδεοληπτικές σκέψεις και είναι σε θέση να αντισταθούν στις ψυχαναγκαστικές παρορμήσεις.

Οι μελέτες της θεραπείας συμπεριφοράς έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα στους ασθενείς που δεν εγκαταλείπουν τη θεραπεία. Οι ασθενείς με υψηλό κίνητρο και θετική προσωπικότητα συνήθως πάνε καλά με τη θεραπεία συμπεριφοράς.

Η επίδραση της ΙΨΔ στην οικογένεια και τους φίλους

Οι οικογένειες συχνά δυσκολεύονται να αποδεχθούν το γεγονός ότι το άτομο με ΙΨΔ δεν μπορεί να ελέγξει την διαταρακτική και αγχογόνο συμπεριφορά. Η εκδήλωση θυμού και απογοήτευσης συνήθως αυξάνει την ιδεοψυχαναγκαστική συμπεριφορά και τις τελετουργίες. Οι οικογένειες μπορούν να μάθουν τρόπους να ενθαρρύνουν το άτομο με ΙΨΔ να συνεχίσει τη θεραπεία συμπεριφοράς και / ή τη φαρμακοθεραπεία. Η συμμετοχή στις θεραπευτικές συνεδρίες μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην καλή κατάσταση των ασθενών και των αγαπημένων τους προσώπων.

Μάθετε περισσότερα για τη Διαταραχή μετατραυματικού άγχους (PTSD)